विश्वकै महत्वपूर्ण समुद्री व्यापारिक मार्ग मानिएको ‘स्ट्रेट अफ होर्मुज’ इरानले अनिश्चितकालका लागि बन्द गराएको घोषणा गरेको छ । उक्त घोषणापछि अमेरिका र इरानबीचको तनाव थप चुलिएको छ ।
अमेरिकाले इरानमाथि नयाँ चरणको हवाई आक्रमण गरेको जनाएको छ भने इरानले अमेरिकी आक्रमणको जवाफ अझ कडा हुने चेतावनी दिएको छ। अमेरिकी केन्द्रीय कमाण्ड (सेन्टकम) ले साइप्रसको झण्डा बोकेको एक व्यापारिक जहाजमाथि इरानले ‘खुला रूपमा आक्रमण’ गरेपछि यस साताको तेस्रो चरणको सैन्य कारबाही सञ्चालन गरिएको अमेरिकाले जनाएको छ।
सेन्टकमका अनुसार इरानी इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (आईआरजीसी) को आक्रमणबाट जहाजको इन्जिन कक्षमा गम्भीर क्षति पुगेको छ। जहाजले आफ्नो यात्रा अघि बढाउन नसक्ने अवस्था आएको र एक जना नागरिक चालकदल सदस्य बेपत्ता रहेको अमेरिकी पक्षको दाबी छ। अमेरिकी रक्षा मन्त्री पिट हेगसेथले सामाजिक सञ्जाल एक्समा सेन्टकमको विज्ञप्ति साझा गर्दै लेखेका छन्,
‘इरानले गलत निर्णय गर्यो। अब त्यसको मूल्य चुकाउनुपर्नेछ।’ यता इरानको सरकारी सञ्चारमाध्यमले आईआरजीसीले होर्मुज मार्ग अर्को सूचना नआएसम्मका लागि बन्द गरिएको जनाएको छ। इरानी पक्षका अनुसार स्वीकृत मार्ग छाडेर यात्रा गरिरहेको जहाजलाई पटक–पटक चेतावनी दिँदा पनि अटेर गरेपछि नौसैनिक क्रुज मिसाइल प्रहार गरिएको थियो। आईआरजीसीले जहाजलाई चेतावनीस्वरूप गोली प्रहार गरी रोकिएको दाबी गरेको छ।
साथै, यस विषयलाई लिएर अमेरिकाले कुनै सैन्य हस्तक्षेप गरे त्यसको ‘कडा जवाफ’ दिइने र क्षेत्रमा रहेका नयाँ अमेरिकी सैन्य आधारहरू समेत निशानामा पर्ने चेतावनी दिएको छ। यसअघि पनि अमेरिकी सिफारिसमा ओमानको जलक्षेत्र हुँदै यात्रा गरिरहेका तीनवटा व्यापारिक तेल ट्यांकरमाथि आक्रमण भएको थियो। इरानले आफ्नो जलक्षेत्र हुँदै जाने मार्ग नै ‘सुरक्षित’ भएको दाबी गर्दै आएको छ। ती घटनापछि अमेरिकाले इरानमाथि गरेको आक्रमणमा १७ जनाको मृत्यु र ११५ जना घाइते भएको इरानी अधिकारीहरूले बताएका छन्।
त्यसको प्रत्युत्तरमा इरानले खाडी क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी साझेदार मुलुकहरूलाई लक्षित गर्दै आक्रमण गरेको थियो। घटनाक्रमपछि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानी आक्रमणसँगै युद्धविराम समाप्त भएको घोषणा गरेका थिए। यद्यपि उनले कूटनीतिक वार्ता भने जारी रहने र मध्यस्थकर्ताहरूले वार्ता पुनः सुरु गराउने प्रयास गरिरहेको बताएका छन्।
अमेरिकी सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार इरानले अमेरिकी अधिकारीहरूलाई मध्यस्थकर्तामार्फत व्यापारिक ट्यांकरमाथिको आक्रमण ‘गल्तीवश’ भएको र त्यसमा आफ्नै सुरक्षा संयन्त्रभित्रको नियन्त्रणबाहिरको समूह जिम्मेवार रहेको सन्देश पठाएको छ। यसैबीच, अमेरिकी अधिकारीहरूले होर्मुज जलडमरूमध्य अन्तर्राष्ट्रिय जहाज आवतजावतका लागि खुला रहेको सार्वजनिक रूपमा घोषणा गर्न र व्यापारिक जहाजमाथिको आक्रमण रोक्ने प्रतिबद्धता जनाउन इरानलाई आग्रह गरेको बताएका छन्।
तनावबीच इरानका सर्वोच्च नेता आयतुल्लाह मोज्तबा खामेनीले नेतृत्व सम्हालेपछि पहिलो सार्वजनिक सन्देश दिएका छन् । उनका पिता तथा पूर्वसर्वोच्च नेता आयतुल्लाह अली खामेनीको गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका–इजरायल आक्रमणका क्रममा मृत्यु भएको थियो। शुक्रबार उनको गृहनगर मशहदमा अन्त्येष्टि गरिएको थियो। राज्य सञ्चारमाध्यममार्फत प्रसारित सम्बोधनमा मोज्तबा खामेनीले ‘बदला लिनु राष्ट्रको इच्छा’ भएको बताएका छन्।
उनले अमेरिका र इजरायललाई संकेत गर्दै दुई युद्धमा मारिएका सबै व्यक्तिको रगतको बदला लिइने चेतावनी दिएका छन्। उता, अली खामेनीको अन्त्येष्टिका क्रममा सहभागीहरूले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको हत्या गर्नुपर्ने मागसहितका नारा लगाएका थिए। त्यसको प्रतिक्रिया दिँदै ट्रम्पले आफूविरुद्ध कुनै पनि आक्रमणको प्रयास भए इरानमाथि ‘पूर्ण विनाशकारी’ जवाफ दिइने चेतावनी दिएका छन्।
यसैबीच, वाल स्ट्रिट जर्नललगायत अमेरिकी सञ्चारमाध्यमहरूले इरानले ट्रम्पको हत्या गर्ने योजना बनाएको गुप्त सूचना इजरायलले वासिङ्टनलाई उपलब्ध गराएको दाबी गरेका छन्। यद्यपि यसबारे स्वतन्त्र पुष्टि भने भएको छैन।